Nachtmerries in het christelijk geloof: betekenis, angst en troost

Wie bang wakker wordt, vraagt zich soms af of de droom iets betekent, of zelfs van ergens komt. De christelijke traditie neemt die angst serieus, maar leest een nachtmerrie zelden als oordeel of boodschap. Ze zoekt eerder rust dan verklaring.

In het kort

In de meeste christelijke tradities is een nachtmerrie geen oordeel en geen straf, maar iets waarin je getroost mag worden.
De Bijbel kent zelf angstige dromen, van Job tot de vrouw van Pilatus.
Of een nachtmerrie een geestelijke aanval kan zijn, daarover verschillen kerken; Dreamkin kiest geen kant.
Komen nachtmerries steeds terug, dan zien christelijke tradities geen tegenstelling tussen bidden en naar de huisarts gaan.

Een nachtmerrie is geen oordeel

De meeste christelijke tradities zijn het over één ding eens: een angstige droom is geen bewijs dat er iets mis is met jou of je geloof, en het is geen straf. Het boek Prediker merkt in hoofdstuk 5 al op dat dromen komen met veel zorgen. Een drukke, bezorgde of rouwende geest maakt de dromen die erbij passen.

Dat nuchtere vertrekpunt is belangrijk, want een nachtmerrie kan zo echt voelen dat hij om een verklaring lijkt te vragen. Het eerste antwoord van de traditie is geen uitleg maar geruststelling: je bent hier niet alleen in, en de angst in de nacht heeft niet het laatste woord.

Pas daarna komt de vraag naar betekenis, en dan met dezelfde voorzichtigheid die christenen bij elke droom hanteren: past het bij wat je verder gelooft, en brengt het je dichter bij liefde of bij angst?

Nachtmerries in de Bijbel

De Bijbel verzwijgt angstige dromen niet. Job, die het boek onberispelijk noemt, klaagt tegen God: "u maakt mij bang met dromen en verschrikt mij met visioenen" (Job 7:14). Zijn nachtmerries horen bij zijn lijden, niet bij schuld.

Ook anderen worden onrustig wakker. De farao is verontrust door zijn dromen over koeien en aren (Genesis 41). Koning Nebukadnessar raakt zo van streek door zijn dromen dat hij niet kan slapen (Daniël 2 en 4). En de vrouw van Pilatus laat weten dat ze in een droom veel heeft geleden (Matteüs 27:19).

Wat deze verhalen gemeen hebben, is dat de angstige droom ergens toe leidt: tot een gesprek, tot raad, tot iemand die helpt hem te dragen. Niemand blijft er alleen achter met de angst. De dromen in de Bijbel op een rij, met hoofdstuk en vers, staan in onze gids over dromen in de Bijbel.

Is een nachtmerrie een geestelijke aanval?

Hier verschillen christelijke tradities, en dat mag gezegd worden. In charismatische en pinksterkringen spreken sommigen van geestelijke strijd, en een terugkerende nachtmerrie kan gelezen worden als een aanval die in gebed weerstaan moet worden. Katholieke, orthodoxe en veel protestantse tradities zijn voorzichtiger: ze erkennen het kwaad, maar waarschuwen ervoor elke nare droom als teken daarvan te lezen.

Wat de meeste stromingen delen, is een waarschuwing tegen de angst zelf. Een lezing waar je banger van wordt, wantrouwiger tegenover de mensen om je heen, of afhankelijker van iemand die bijzondere inzichten claimt, wordt met zorg bekeken. Psalm 91 spreekt over niet bang zijn voor "de verschrikking van de nacht": de nadruk ligt op bescherming, niet op de macht van wat je bang maakt.

Dreamkin beslist niet welke opvatting juist is. We beschrijven beide, en laten de vraag aan je eigen kerk, de Schrift en mensen die je vertrouwt.

Wat christenen vaak doen na een nachtmerrie

Veel christenen reageren op een nare droom eerst met gebed, vaak eenvoudig en kort. Psalm 4 eindigt met de regel "in vrede leg ik mij neer en slaap ik in", en veel mensen bidden die, of Psalm 91, als de slaap niet terugkomt. In de katholieke, anglicaanse en lutherse traditie vraagt het avondgebed, de completen, om behoed te worden als we waken en bewaard als we slapen.

Anderen vertellen de droom aan iemand die ze vertrouwen, zoals de mensen in de Bijbel deden. Een angst hardop uitspreken maakt hem vaak kleiner. Sommigen schrijven hem op, zodat hij niet langer in het hoofd vastgehouden hoeft te worden.

Dit zijn beschrijvingen van hoe gelovigen vaak reageren, geen voorschriften. Wat past, hangt af van je eigen kerk en van wat jou rust geeft.

Als nachtmerries blijven komen

Eén nachtmerrie hoort bij het gewone leven. Nachtmerries die steeds terugkomen, die je bang maken om te gaan slapen, of die iets herhalen wat echt gebeurd is, zijn iets anders. Ze hangen vaak samen met stress, rouw of een angstige ervaring, en verdienen echte hulp.

Christelijke tradities zien geen tegenstelling tussen bidden en naar een dokter of psycholoog gaan. Je huisarts is een goede eerste stap; er bestaan goed werkende behandelingen voor terugkerende nachtmerries. Onze gids over terugkerende dromen legt meer uit over waarom dezelfde droom terugkomt.

Hoe andere tradities een nare droom zien

De christelijke terughoudendheid om nachtmerries met betekenis te beladen, wordt gedeeld door de buren. In de islam wordt een verontrustende droom, hulm, helemaal niet geduid: de traditie raadt aan toevlucht te zoeken bij God en de droom niet rond te vertellen. In het jodendom kan wie door een droom verontrust is, hem in het bijzijn van drie vrienden "goed laten maken", hatavat chalom.

Drie tradities, één gedeeld instinct: een angstige droom is eerst iets om in getroost te worden, en pas daarna, misschien, iets om te begrijpen.