Ayin hara

Het boze oog: de kwade blik van afgunst, waartegen in joodse volkstraditie bescherming wordt gezocht.

Ayin hara, het boze oog, is in de joodse traditie het idee dat afgunst of een kwaadaardige blik schade kan doen. Het begrip komt veel voor in de Talmoed en de volkstraditie, en is verwant aan het boze oog in veel culturen rond de Middellandse Zee en het Midden-Oosten, ook in de islamitische wereld, waar men van al-ayn spreekt.

In de Pirké Avot staat het boze oog tussen de dingen die een mens uit de wereld verdrijven, samen met de slechte neiging en haat voor anderen. Daar wordt het vooral als een eigenschap van jezelf gezien: een jaloerse, gierige blik op wat anderen hebben. Het goede oog, ayin tova, is daartegenover de gulle, welwillende blik die anderen hun geluk gunt.

In de volkstraditie bestaan veel gebruiken om het boze oog te weren. Mensen zeggen bij goed nieuws kein ayin hara, zonder boze oog, of in het Hebreeuws bli ayin hara. Rode draadjes, de hamsa, een hand als amulet, en het niet te veel pronken met geluk horen erbij. Rabbijnen staan daar verschillend tegenover: sommigen nemen het boze oog serieus, anderen waarschuwen tegen bijgeloof en benadrukken vooral het eigen karakter.

Voor dromen speelt het begrip soms mee. Wie droomt dat iemand jaloers naar hem kijkt, of dat hij iets kostbaars verliest na er trots over te zijn geweest, kan dat in het licht van ayin hara lezen. De meest gebruikelijke joodse lezing richt zich dan op het eigen hart: gun jij anderen hun geluk, en maak je je eigen geluk niet te groot?

Dreamkin schrijft geen amuletten voor en stelt niet vast dat iemand door het boze oog is getroffen.