Pangi
Een rechthoekige, kleurige doek die om het lijf wordt gewikkeld; in Winti kan de kleur naar een winti verwijzen.
Een pangi is een rechthoekige doek van katoen, vaak geruit, gestreept of bedrukt in felle kleuren, die om de heupen of de borst wordt gewikkeld. Hij hoort bij de Surinaamse traditionele kleding, bij Creolen en zeker bij Marrons, waar vrouwen de pangi dagelijks als rok dragen en waar een rijke traditie bestaat van doeken met borduur- en applicatiewerk. Op Keti Koti en andere feestdagen dragen veel mensen pangi als teken van herkomst en trots.
In Winti heeft de pangi daarnaast een spirituele betekenis. Bij een wintiprei dragen deelnemers pangi, en de kleur en het patroon van de doek kunnen verwijzen naar een bepaalde winti of groep winti's. Een pangi voor een ritueel wordt daarom bewust gekozen. Welke kleur bij welke winti hoort, is echter geen vaste leer: tussen families, regio's en beoefenaars bestaan duidelijke verschillen, en op forums waar beoefenaars het bespreken, lopen de antwoorden uiteen. Dreamkin geeft daarom geen tabel van kleuren en winti's; dat is kennis die binnen de familie of bij een ervaren beoefenaar thuishoort.
Wat wel breed gedeeld wordt, is dat een pangi meer is dan stof. Hij kan een geschenk zijn, een erfstuk, een manier om een winti te eren, een sreka, of een herinnering aan iemand die hem droeg.
In dromen wordt een pangi vaak gelezen via kleur, drager en handeling. Een pangi die je van een oudere krijgt, kan staan voor iets wat wordt doorgegeven: zorg, een taak, een band met de familie. Een pangi in een opvallende kleur wordt door sommige lezers verbonden met een winti die aandacht vraagt, maar Dreamkin zegt niet welke; dat kan alleen iemand die jou en je familie kent. Een gescheurde of kwijtgeraakte pangi kan gaan over iets wat je vasthield en dreigt te verliezen. Dreamkin schrijft na zo'n droom geen handelingen voor.
Verwante begrippen
- Kra De ziel of levenskracht van een mens in de Winti-traditie.
- Yorka De geest van een overledene; in dromen vaak een bezoek van een voorouder.
- Winti Zowel de Surinaamse spirituele traditie als de krachten die daarin worden erkend.
- Apuku Bos en natuurgeesten, vaak verbonden aan bomen, dieren en wilde plaatsen.
- Mama Aisa Godin van de aarde en hoofd van alle winti-pantheons.
- Anana De Schepper in de Winti-traditie, oorsprong van alle winti's.
- Djodjo De bovennatuurlijke ouders die je vanaf je geboorte beschermen.
- Tata Bosoe Hoofd van de water-winti's, heerser over rivieren, kreken en zee.
- Kromanti Krijgshaftige, beschermende kracht uit de lucht-winti's, verbonden aan moed.
- Loko Winti van de bomen en de aarde, drager van wijsheid en gezag.
- Bakru Kleine, krachtige geestwezens die kunnen beschermen of schaden.
- Wisi Kwaadaardige magie, het tegenovergestelde van obia.
- Obia Genezende en beschermende kracht, en de persoon die deze toepast.
- Winti-fjofjo Een verstoring in het contact tussen mens en de eigen winti.
- Wintiprei Een winti-ritueel waarin winti's door zang, dans en trance worden geeerd.
- Tata Opete Hoofd van het luchtpantheon; de enige winti met vrije toegang tot Anana.
- Srama De goddelijke potentie van een winti; bepaalt hoe dicht hij bij Anana staat.
- Bere De familielijn waarbinnen winti's erfelijk zijn en voorouders worden gediend.
- Boen-sé en ogri-sé De goedaardige en boosaardige kant die elke winti in zich draagt.
- Trefu Een verbod van je winti, meestal op bepaald voedsel, dat per persoon verschilt.
- Takroe-sani Lagere wezens waarin het kwade overheerst, gebruikt bij wisi.
- Luku Een raadpleging bij een lukuman of lukuvrouw, een Winti-waarzegger.
- Wasi Een ritueel kruidenbad in Winti.
- Hebi watra Een zwaar reinigingsbad dat last, hebi, wegneemt.
- Swiet watra Een zoet bad met bloemen, voor zegen en nieuwe starts.
- Prati watra Het scheidingsbad na een overlijden, zodat de yorka loslaat.
- Kra tafra Een maaltijd of bad om de kra, de ziel, te versterken.
- Tapu Spirituele bescherming in Winti, voor lichaam, huis of erf.
- Pai Een offer aan een winti.
- Sreka en teri Een winti eren, vaak door hem zijn kleding of sieraad te geven.
- Bigisma De ouderen en voorouders, die in Winti vaak in dromen spreken.
- Asi De persoon die een winti draagt; letterlijk het paard.
- Kroi In Winti het manipuleren van een partner met rituele middelen.
- Duman Een Winti-genezer en kenner van baden en rituelen.
- Kalebas Een uitgeholde kalebas, in Winti gebruikt om met water te bidden.
- Pimba Witte klei, in Winti gebruikt voor reiniging en eerbetoon.
- Poku De muziek en zang van een Winti-ceremonie.
- Leba De winti van straat en kruispunt, poortwachter en reiniger.
- Fodu Slangengeesten van de aarde, ook papa winti genoemd.
- Ingi De geesten van de inheemse volken van Suriname.
- Kotomisi De Afro-Surinaamse klederdracht van koto, jaki en angisa, en de vrouw die hem draagt.
- Angisa De gesteven, gevouwen hoofddoek bij de koto, waarvan de vouw een boodschap draagt.
- Apinti Een gesneden Afro-Surinaamse trommel die de winti roept en ooit boodschappen overbracht.
- Kankantri De kapokboom, in Winti een heilige boom en woonplaats van winti.