Kotomisi

De Afro-Surinaamse klederdracht van koto, jaki en angisa, en de vrouw die hem draagt.

Kotomisi is de traditionele klederdracht van Creoolse vrouwen in Suriname, en tegelijk de naam voor de vrouw die hem draagt. Koto is de jurk, misi betekent mevrouw: een kotomisi is letterlijk een dame in koto. De dracht bestaat uit drie delen: de koto zelf, een wijde rok die vaak over meerdere onderrokken wordt gedragen, de jaki, een jak voor het bovenlijf, en de angisa, een gesteven en gevouwen hoofddoek.

De koto ontstond in de tijd van de slavernij. Een veelverteld verhaal is dat slavenhouders en hun vrouwen de dracht oplegden om tot slaaf gemaakte vrouwen zedig en onaantrekkelijk te kleden. De vrouwen maakten hem tot iets eigens. Omdat vrij spreken gevaarlijk kon zijn, werd kleding een taal: de manier van dragen, de stof, de kleur en vooral de vouw van de angisa konden iets zeggen over een stemming, een gebeurtenis of een boodschap aan wie het kon lezen.

Er bestaan koto's voor verschillende gelegenheden, zoals een verjaardag, een huwelijk, werk of rouw. Nog altijd wordt de koto gedragen op feestelijke dagen, bij een koto-dansi en vooral op Keti Koti, 1 juli, de herdenking en viering van de afschaffing van de slavernij. De kotomisi hoort bij de Afro-Surinaamse cultuur als geheel, niet alleen bij Winti, maar in een Winti-lezing van een droom speelt hij vaak een rol.

In dromen verschijnt een kotomisi meestal als een oudere vrouw: een grootmoeder, een tante, een voorouder. Veel Surinaamse lezers verbinden zo'n beeld met de bigisma, de ouderen, en met de familielijn. Of het een bezoek van een yorka is, een herinnering of een boodschap over waar je vandaan komt, hangt af van wie het was, hoe ze keek en wat ze deed. Ook de gelegenheid telt: een rouwkoto in een droom wordt anders gelezen dan een feestelijke. Dreamkin leest zo'n droom als een mogelijkheid, nooit als zekerheid; wie de droom zwaar vindt wegen, bespreekt hem met de eigen familie.