Kra
De ziel of levenskracht van een mens in de Winti-traditie.
De kra wordt in Winti gezien als de innerlijke kern van een mens: het deel dat leeft, kiest en draagt. Elk mens heeft een eigen kra, met een eigen aard en eigen voorkeuren, en het gaat goed met iemand wanneer de kra rust heeft en zich kan bewegen. Het woord komt uit het Akan, waar kra ook ziel of levenskracht betekent.
Een bekend onderdeel van de kra is de verbinding met de dag van de week waarop iemand geboren is. Iedere dag heeft een eigen kra-naam, voor mannen en voor vrouwen, zoals Kwasi of Kwasiba voor zondag en Kofi of Afi voor vrijdag. Veel Surinaamse families kennen die namen nog, ook als ze verder weinig met Winti doen. De dag zegt iets over de aard van iemands kra en over wat die nodig heeft.
In dromen wordt de staat van de kra vaak zichtbaar. Beelden van vastzitten, verdwalen of niet vooruit kunnen worden gelezen als een kra die belemmerd wordt. Beelden van beweging, water dat stroomt of ruimte die opengaat wijzen eerder op een kra die vrij is. Een droom waarin je jezelf van buitenaf ziet, of waarin je lichaam niet gehoorzaamt, wordt soms gelezen als een kra die onrustig is.
De kra kan volgens de traditie uit balans raken door schrik, verdriet, spanning of een zware periode. Dan wordt gesproken over het versterken of kalmeren van de kra. De kra wordt met zorg behandeld: rust, een schone omgeving en aandacht horen erbij. Wat iemand daarvoor precies doet, verschilt per familie en per lijn.
Dreamkin schrijft daarvoor geen handelingen voor. Wie wil weten wat bij de eigen kra past, vraagt dat bij voorkeur binnen de eigen familie of aan een ervaren beoefenaar.
Verwante begrippen
- Yorka De geest van een overledene; in dromen vaak een bezoek van een voorouder.
- Winti Zowel de Surinaamse spirituele traditie als de krachten die daarin worden erkend.
- Apuku Bos en natuurgeesten, vaak verbonden aan bomen, dieren en wilde plaatsen.
- Mama Aisa Godin van de aarde en hoofd van alle winti-pantheons.
- Anana De Schepper in de Winti-traditie, oorsprong van alle winti's.
- Djodjo De bovennatuurlijke ouders die je vanaf je geboorte beschermen.
- Tata Bosoe Hoofd van de water-winti's, heerser over rivieren, kreken en zee.
- Kromanti Krijgshaftige, beschermende kracht uit de lucht-winti's, verbonden aan moed.
- Loko Winti van de bomen en de aarde, drager van wijsheid en gezag.
- Bakru Kleine, krachtige geestwezens die kunnen beschermen of schaden.
- Wisi Kwaadaardige magie, het tegenovergestelde van obia.
- Obia Genezende en beschermende kracht, en de persoon die deze toepast.
- Winti-fjofjo Een verstoring in het contact tussen mens en de eigen winti.
- Wintiprei Een winti-ritueel waarin winti's door zang, dans en trance worden geeerd.
- Tata Opete Hoofd van het luchtpantheon; de enige winti met vrije toegang tot Anana.
- Srama De goddelijke potentie van een winti; bepaalt hoe dicht hij bij Anana staat.
- Bere De familielijn waarbinnen winti's erfelijk zijn en voorouders worden gediend.
- Boen-sé en ogri-sé De goedaardige en boosaardige kant die elke winti in zich draagt.
- Trefu Een verbod van je winti, meestal op bepaald voedsel, dat per persoon verschilt.
- Takroe-sani Lagere wezens waarin het kwade overheerst, gebruikt bij wisi.
- Luku Een raadpleging bij een lukuman of lukuvrouw, een Winti-waarzegger.
- Wasi Een ritueel kruidenbad in Winti.
- Hebi watra Een zwaar reinigingsbad dat last, hebi, wegneemt.
- Swiet watra Een zoet bad met bloemen, voor zegen en nieuwe starts.
- Prati watra Het scheidingsbad na een overlijden, zodat de yorka loslaat.
- Kra tafra Een maaltijd of bad om de kra, de ziel, te versterken.
- Tapu Spirituele bescherming in Winti, voor lichaam, huis of erf.
- Pai Een offer aan een winti.
- Sreka en teri Een winti eren, vaak door hem zijn kleding of sieraad te geven.
- Bigisma De ouderen en voorouders, die in Winti vaak in dromen spreken.
- Asi De persoon die een winti draagt; letterlijk het paard.
- Kroi In Winti het manipuleren van een partner met rituele middelen.
- Duman Een Winti-genezer en kenner van baden en rituelen.
- Kalebas Een uitgeholde kalebas, in Winti gebruikt om met water te bidden.
- Pimba Witte klei, in Winti gebruikt voor reiniging en eerbetoon.
- Poku De muziek en zang van een Winti-ceremonie.
- Leba De winti van straat en kruispunt, poortwachter en reiniger.
- Fodu Slangengeesten van de aarde, ook papa winti genoemd.
- Ingi De geesten van de inheemse volken van Suriname.
- Kotomisi De Afro-Surinaamse klederdracht van koto, jaki en angisa, en de vrouw die hem draagt.
- Angisa De gesteven, gevouwen hoofddoek bij de koto, waarvan de vouw een boodschap draagt.
- Pangi Een rechthoekige, kleurige doek die om het lijf wordt gewikkeld; in Winti kan de kleur naar een winti verwijzen.
- Apinti Een gesneden Afro-Surinaamse trommel die de winti roept en ooit boodschappen overbracht.
- Kankantri De kapokboom, in Winti een heilige boom en woonplaats van winti.