Adinkra-symbolen en hun betekenis, ook in dromen

Elk Adinkra-symbool is een spreekwoord dat je kunt zien. Wie het spreekwoord kent, kan het symbool lezen, op een doek, op een muur, en ook in een droom.

In het kort

Adinkra-symbolen zijn de beeldtaal van de Akan uit Ghana en Ivoorkust: elk symbool staat voor een spreekwoord.
Wie het spreekwoord kent, kan het symbool lezen: Gye Nyame voor de almacht van God, Sankofa voor teruggaan naar je wortels.
Ze begonnen als gestempelde rouwstof en worden nu wereldwijd gedragen, ook in Suriname en de diaspora.
In een droom vraagt een Adinkra-symbool vooral naar het spreekwoord erachter, niet naar een vaste voorspelling.

Spreekwoorden die je kunt zien

Adinkra-symbolen zijn de beeldtaal van de Akan in Ghana en Ivoorkust. Elk symbool is een klein, krachtig ontwerp, en elk staat voor een spreekwoord, een gezegde of een waarde. Samen werken ze als een woordenschat: een doek, een muur of een sieraad vol Adinkra zegt iets over geloof, familie, leiderschap, geduld of de dood, zonder dat er één woord geschreven staat.

De bekendste symbolen, zoals Gye Nyame en Sankofa, zie je nu ver buiten Ghana: op kleding, logo's, tatoeages en monumenten in de hele Afrikaanse diaspora. Die populariteit is een goede reden om te weten wat ze echt betekenen. Deze gids legt uit waar de symbolen vandaan komen, hoe je ze leest, waar achttien van de bekendste symbolen voor staan, en wat het kan betekenen als er een in je droom verschijnt.

Waar de naam en de stof vandaan komen

Adinkra begon als stof. Van oudsher werden symbolen met de hand op katoen gedrukt met stempels gesneden uit stukken kalebas, met een donkere verf gemaakt van de bast van de badie-boom. De plaats Ntonso, bij Kumasi in de Asante-regio, staat nog altijd bekend om dit ambacht, en bezoekers kunnen er zien hoe de stempels worden gesneden en de stof wordt bedrukt.

Een veelverteld verhaal verbindt de naam met Nana Kofi Adinkra, een koning van Gyaman, wiens gewaad zulke ontwerpen zou hebben gedragen toen hij begin negentiende eeuw door de Asante werd verslagen; de Asante maakten de kunst daarna tot de hunne. Het woord wordt ook verbonden met di nkra, afscheid nemen, omdat Adinkra-stof in donkere kleuren van oudsher op begrafenissen werd gedragen als afscheid van de doden. Een van de oudste bekende stukken werd in 1817 in Kumasi verzameld door de Britse bezoeker Thomas Bowdich en bevindt zich nu in het British Museum.

Vandaag wordt Adinkra-stof in donkere vormen op begrafenissen gedragen, en in heldere kleuren op feesten, kerkdiensten en vieringen. De symbolen staan ook op goudgewichten, stoelen, aardewerk, gebouwen en munten.

Hoe je een Adinkra-symbool leest

De sleutel tot elk Adinkra-symbool is zijn spreekwoord. Een hart is niet zomaar liefde: Akoma spreekt over geduld, over hart hebben. Een krokodil is niet zomaar gevaar: Denkyem spreekt over aanpassingsvermogen, omdat hij in het water leeft maar lucht ademt. Twee krokodillen met één maag, Funtunfunefu Denkyemfunefu, waarschuwen tegen ruzie over wat je al deelt.

Sommige symbolen hebben meer dan één vorm of naam, en de uitleg verschilt een beetje per streek en per familie. Overzichten die nu worden gedrukt, zijn het vaak eens over de hoofdbetekenis maar verschillen in details. Waar dat zo is, verklaart het oudere spreekwoord het beeld meestal het best.

Adinkra-symbolen zijn geen amuletten. Gye Nyame dragen beschermt je op zichzelf niet, en Mmusuyidee drukken neemt geen ongeluk weg. Ze drukken uit wat iemand gelooft, hoopt of wil onthouden. Zo worden ze ook in dromen gelezen: als een boodschap om over na te denken, niet als betovering of voorspelling.

Achttien Adinkra-symbolen in één oogopslag

De naam, de letterlijke betekenis, waar het voor staat, en waar het op kan wijzen als het in een droom verschijnt. Via een naam lees je de volledige pagina.

Symbool	Letterlijk	Staat voor	In een droom kan het wijzen op
Gye Nyame	behalve God	de oppermacht van God; vertrouwen	loslaten wat buiten je macht ligt
Sankofa	ga terug en haal het	leren van het verleden	een plek of persoon van vroeger met iets te geven
Nyame Dua	boom van God (altaar)	Gods aanwezigheid en bescherming	zegen en een huishouden dat gedragen wordt
Denkyem	krokodil	aanpassingsvermogen	leven tussen twee werelden
Funtunfunefu Denkyemfunefu	twee krokodillen, één maag	eenheid in verscheidenheid	een conflict waarin het lot gedeeld is
Dwennimmen	ramshoorns	nederigheid met kracht	wanneer standhouden en wanneer buigen
Adinkrahene	hoofd van de Adinkra	grootheid, leiderschap	verantwoordelijkheid op je nemen
Akoma	hart	geduld, verdraagzaamheid	met geduld volhouden
Eban	omheining	liefde, veiligheid, geborgenheid	wat beschermd of onbeschermd voelt
Mmusuyidee	wat ongeluk wegneemt	voorspoed, heiligheid	wat er opgeruimd kan worden
Nkyinkyim	kronkelen	initiatief, veelzijdigheid	een weg die buigt, geen verkeerde weg
Aya	varen	volharding, vindingrijkheid	kracht die je al hebt laten zien
Duafe	houten kam	schoonheid, zorg, goed gedrag	zorg voor jezelf of anderen
Hye Won Hye	wat niet verbrandt	onvergankelijkheid, volharding	door een beproeving heen komen
Osram ne Nsoromma	de maan en de ster	trouwe liefde, harmonie	een band die wacht en blijft
Mpatapo	knoop van verzoening	vrede sluiten	een ruzie die bijgelegd kan worden
Bese Saka	zak kolanoten	overvloed, eenheid	delen wat je hebt
Fawohodie	onafhankelijkheid	vrijheid, emancipatie	de wens op eigen benen te staan

De betekenissen volgen de gangbare spreekwoorden; de uitleg verschilt een beetje per streek en familie. De droomaanwijzingen zijn manieren van kijken, geen voorspellingen.

De bekendste symbolen van dichterbij

Gye Nyame, behalve God, is het meest gebruikt: het drukt de oppermacht van Onyame, de schepper, uit, en voor veel mensen is het een eenvoudige geloofsbelijdenis. Sankofa, ga terug en haal het, toont een vogel die achterom kijkt met een ei in zijn snavel, of een hart met gekrulde uiteinden: het zegt dat het niet verkeerd is terug te gaan naar wat je vergat, en in de diaspora werd het een symbool van het terugvinden van wortels.

Nyame Dua, boom van God, is vernoemd naar een altaar voor de oppergod dat op het binnenplein van een huis stond, een gevorkte paal met een vat water. Dwennimmen, de ramshoorns, verbindt kracht en nederigheid: de ram vecht hard maar buigt als het moet. Adinkrahene, drie concentrische cirkels, heet het hoofd van alle symbolen en staat voor leiderschap en grootheid.

Elk van deze symbolen, en nog een aantal, heeft op Dreamkin een eigen pagina met het volledige spreekwoord, het gebruik in het dagelijks leven en de betekenis in dromen.

Adinkra in de diaspora

Adinkra reisde mee met de Akan, en later met de nakomelingen van mensen die van de Goudkust werden weggevoerd. In de Verenigde Staten, het Caribisch gebied, Suriname en Nederland zijn de symbolen een manier geworden om een Afrikaanse erfenis te benoemen die de slavernij probeerde uit te wissen. Sankofa staat op monumenten en in namen van organisaties; Gye Nyame wordt gedragen als teken van geloof; Adinkra-stof wordt gekozen voor bruiloften en diploma-uitreikingen.

Voor Surinaamse lezers is er een diepere band. Akan-ideeën kwamen met tot slaaf gemaakte mensen naar Suriname, en de Winti-traditie draagt er nog sporen van, van de naam van de kromanti tot het belang van de voorouders. Rond Keti Koti, de herdenking van de afschaffing van de slavernij, wordt Sankofa vaak genoemd als symbool van herinneren om vooruit te kunnen.

Adinkra-symbolen in dromen

Adinkra-symbolen kunnen op verschillende manieren in dromen verschijnen. Soms zie je het symbool zelf: gedrukt op stof, gesneden in een deur, getekend op een muur of gedragen als sieraad. Vaker toont de droom het beeld waarop het symbool gebaseerd is: een vogel die achterom kijkt, een krokodil tussen water en oever, ramshoorns, een varen die uit steen groeit, een omheining rond een huis.

In een Akan-lezing wordt zo'n droom gelezen via het spreekwoord dat bij het beeld hoort. Een vogel die achterom kijkt kan wijzen op iets in het verleden dat iets te geven heeft; een varen kan wijzen op volharding die je al hebt laten zien; een omheining kan vragen wat er in je leven beschermd of onbeschermd voelt. De tabel hierboven geeft per symbool een korte aanwijzing, en elke gelinkte pagina gaat verder.

De Akan-traditie vraagt ook wie er zou kunnen spreken. Dromen over voorouders, de nsamanfo, worden serieus genomen, en een symbool dat samen met een overleden familielid verschijnt, wordt met die persoon in gedachten gelezen. Voor dromen die zwaar wegen, is het advies van de traditie ze bij een oudere in de familie te brengen, en in sommige families bij een ɔkɔmfo, een priester of priesteres, in plaats van ze alleen uit te leggen.

Zoals elke uitleg op Dreamkin zijn dit manieren van kijken, geen voorspellingen. Een symbool in een droom betekent niet dat er iets gaat gebeuren; het geeft je een spreekwoord om mee na te denken.

Adinkra met respect gebruiken

Omdat Adinkra-symbolen zo zichtbaar zijn, gebruiken veel mensen ze in tatoeages, logo's, kunst en kleding. Dat kan een mooie manier zijn om de cultuur te eren, mits de betekenis begrepen wordt. Een paar eenvoudige gewoontes helpen: leer het spreekwoord achter het symbool voor je het gebruikt, presenteer symbolen niet als magie of als garantie, en koop waar je kunt Adinkra-stof en -stempels van Ghanese makers, zoals de ambachtslieden van Ntonso.

Symbolen die met God verbonden zijn, zoals Gye Nyame en Nyame Dua, hebben voor veel mensen een bijzondere betekenis. Ze met zorg gebruiken is een kwestie van respect voor wie ze als geloofsuitspraak draagt.