Nsamanfo
De voorouders in de Akan-traditie, die de familie raad geven, waarschuwen en beschermen.
Nsamanfo zijn in de Akan-traditie de voorouders: overleden leden van de familie die niet verdwenen zijn, maar verder leven in Asamando, de wereld van de doden, en betrokken blijven bij hun nakomelingen. Het enkelvoud is ɔsaman. Niet iedere overledene wordt vanzelf een geëerde voorouder: de traditie verbindt dat vaak aan een goed geleefd leven, een natuurlijke dood en een waardige begrafenis.
De nsamanfo worden gezien als bewakers van de familie en van de morele orde. Ze kunnen zegenen en beschermen, maar ook terechtwijzen als tradities worden verwaarloosd of als er onrecht is in de familie. Daarom worden ze betrokken bij belangrijke momenten: een geboorte, een huwelijk, een ruzie die moet worden bijgelegd.
Ze worden geëerd met plengoffers, waarbij water of drank op de grond wordt gegoten terwijl namen worden genoemd, en bij de Adae-feesten, die elke zes weken terugkomen. Bij koninklijke families en oudsten worden de krukken van belangrijke voorouders zwart gemaakt en bewaard in een stoelenhuis, als zetel van hun aanwezigheid. Begrafenissen zijn grote, gemeenschappelijke gebeurtenissen, omdat ze de overgang naar voorouderschap markeren.
In dromen spelen de nsamanfo een grote rol. Een overleden grootouder die verschijnt, iets zegt of iets geeft, wordt vaak gelezen als raad of bezoek. Een voorouder die boos of verdrietig lijkt, kan wijzen op iets wat in de familie aandacht vraagt. Dromen over oude familiehuizen, begrafenissen of rivieren worden ook met hen verbonden.
Zulke dromen worden serieus en met warmte bekeken, niet als slecht teken. De traditie raadt aan om ze te bespreken met een oudere in de familie. Dreamkin schrijft geen rituelen voor.
Verwante begrippen
- Sankofa Adinkra-symbool van een vogel die achterom kijkt: ga terug en haal wat je vergat.
- Anansi (Kwaku Ananse) De slimme spin uit de Akan-verhalen, die via de slavernij ook in Suriname en het Caribisch gebied bekend werd.
- Sunsum De geest of persoonlijkheid van een mens in de Akan-traditie; die zou tijdens de slaap kunnen reizen.
- Adinkra De symbolen van de Akan, elk met een eigen spreekwoord of gedachte.
- Ɔkra De ziel die Onyame bij de geboorte geeft en die de bestemming (nkrabea) draagt; de oorsprong van de Winti-kra.
- Onyame De schepper en oppergod in de Akan-traditie.
- Abosom De goden van de Akan, kinderen van Onyame, wonend in rivieren, meren en bossen.
- Asase Yaa De aarde als godin bij de Akan, na Onyame als tweede aangeroepen.
- Adae (Akwasidae) De heilige rustdag van de Akan-kalender, waarop de voorouders worden geëerd.
- Gye Nyame Adinkra-symbool "behalve God": de oppermacht van Onyame.
- Nyame Dua Adinkra-symbool "boom van God": het altaar van Onyame, teken van zijn aanwezigheid.
- Denkyem Adinkra-symbool van de krokodil: aanpassingsvermogen.
- Funtunfunefu Denkyemfunefu Adinkra-symbool van twee krokodillen met één maag: eenheid in verschil.
- Dwennimmen Adinkra-symbool van ramshoorns: nederigheid samen met kracht.
- Adinkrahene Het "hoofd" van de Adinkra-symbolen: grootheid, charisma en leiderschap.
- Akoma Adinkra-symbool van het hart: geduld en verdraagzaamheid.
- Eban Adinkra-symbool van de omheining: liefde, veiligheid en geborgenheid.
- Mmusuyidee Adinkra-symbool "wat ongeluk wegneemt": voorspoed en heiligheid.
- Nkyinkyim Adinkra-symbool van het kronkelen: initiatief, veerkracht en het bochtige pad van het leven.
- Aya Adinkra-symbool van de varen: volharding en vindingrijkheid.
- Duafe Adinkra-symbool van de houten kam: schoonheid, zorg en goed gedrag.
- Hye Won Hye Adinkra-symbool "wat niet verbrandt": onvergankelijkheid en volharding.
- Osram ne Nsoromma Adinkra-symbool van de maan en de ster: trouwe liefde en harmonie.
- Mpatapo Adinkra-symbool van de knoop van verzoening: vrede sluiten na ruzie.
- Bese Saka Adinkra-symbool van een zak kolanoten: overvloed, macht en eenheid.
- Fawohodie Adinkra-symbool van onafhankelijkheid: vrijheid, met de verantwoordelijkheid die erbij hoort.