Sankofa

Adinkra-symbool van een vogel die achterom kijkt: ga terug en haal wat je vergat.

Sankofa is een van de bekendste Adinkra-symbolen van de Akan uit Ghana. Het woord komt uit het Twi en betekent ongeveer: ga terug en haal het. Het hoort bij het spreekwoord se wo were fi na wosan kofa a yenkyi: het is niet verkeerd om terug te gaan en te halen wat je vergeten bent.

Het symbool wordt op twee manieren afgebeeld. De bekendste is een vogel die vooruit loopt maar zijn kop naar achteren draait, met een ei in zijn snavel. Het ei staat voor wat kostbaar is: kennis, herinnering, de toekomst die uit het verleden voortkomt. De andere vorm is een gestileerd hart met krullen, dat veel op hekken en sieraden te zien is.

De betekenis is rijk. Sankofa zegt dat je het verleden niet moet vergeten of verloochenen, maar ervan moet leren en meenemen wat waardevol is om verder te kunnen. In Ghana gaat het om familie, geschiedenis en wijsheid van ouderen. In de Afrikaanse diaspora, van de Verenigde Staten tot Suriname en Nederland, werd Sankofa een symbool van het terugvinden van wortels die door de slavernij waren afgesneden. Het staat op monumenten, kunst en kleding, en wordt vaak genoemd rond Keti Koti.

In droomduiding is Sankofa een sleutel voor dromen die terugkijken. Een droom over een huis van vroeger, een overleden grootouder, een school of een plek uit je jeugd wordt in de Akan-lezing vaak zo gelezen: wat moet je terughalen voordat je verder kunt? Soms is dat een herinnering, soms een relatie, soms een deel van jezelf dat je achterliet.

Sankofa is geen oproep om in het verleden te blijven. De vogel loopt vooruit. Het gaat om meenemen, niet om vastzitten.